Pola Retradio en Esperanto

E_elsendo el la 30.10.2026

barbarinella@gmail.com (Barbara Pietrzak) — Fri, 30 Oct 2026 19:20:15 +0000

En la 1509-a E_elsendo el la 30.10.2026 ĉe www.pola-retradio.org:

• Hodiaŭ ni prezentas la 2-an parton de la intervjuo, kiun al nia redakcio donis Nicola Ruggiero, E-literaturisto, plurfoja gajninto en la Belartaj Konkursoj de UEA. Hodiaŭ ni referencas al lia verkado kaj krome konsideras la demandon pri la literatura kreemo de E-parolantoj kaj la rolon de la Akademio Literatura de Esperanto.
• Hodiaŭ ni elstarigas aparte la atributan al Jean-Marc Leclercq, vaste konata kiel jOmO, FAME-premion. La solenaĵo okazis la 24-an de oktobro en Aalen, Germanio. Krom gratuloj ni prezentas fragmente lian kanton „Nur gravas la amo” el lia elektronika disko „jOmO popumas” eldonita de Vinilkosmo.
• En aktualaĵoj ni informas pri 3D-modeloj de historiaj objektoj el la Malnova Powązki-tombejo en Varsovio kaj pri la iom surpriza listigo de la plej elstaraj pentraĵoj de la mondo fare de la franca „Le Figaro”.
• La akompana foto prezentas detalon el la varsovia nekropolo Powązki. Aŭtoras ĝin Aw58, licenco: CC BY-SA 3.0 pl.
• En unuopaj rubrikoj de nia paĝo eblas konsulti la paralele legeblajn kaj aŭdeblajn tekstojn el niaj elsendoj, kio estas tradicio de nia redakcio ekde 2003. La elsendo estas aŭdebla en Jutubo ĉe la adreso:
https://www.youtube.com/results?q=pola+retradio&sp=CAI%253D Interalie pere de Jutubo, konforme al individua bezono, eblas rapidigi aŭ malrapidigi la parolritmon de la sondokumentoj; eblas transsalti al ajna serĉata fragmento de la elsendo.

E_elsendo el la 25.10.2026

barbarinella@gmail.com (Barbara Pietrzak) — Sun, 25 Oct 2026 22:57:34 +0000

En la 1508-a E_elsendo el la 25.10.2026 ĉe www.pola-retradio.org:

• La heroo de nia nunsemajna felietono estas Władysław Folkierski inĝeniero, kiu meritiĝis per siaj labroj, sed ankaŭ patriota engaĝiĝo ne nur por Pollando, sed ankaŭ Francio kaj unuavice Peruo.
• Post elektitaj historiaj datoj ligitaj kun la 25.10, ni proponas kulturkronikajn informojn. I.a. pri la daŭranta en Vroclavo – ĝis la mezo de novembro – ekspozicio dediĉita al la plej fama pola primitivisto, Nikifor; pri oraĵista arto el la lignaj protestantaj preĝejoj en la regiono Silezio.
• En la E-komunuma segmento ni informas pri la komenciĝinta unujara kampanjo ĉirkaŭ la E-traduko de Winnie-La-Pu – uea.org/gk/1340a1; pri la novembra kolokvo en Kolombio – uea.org/gk/1341a1.
• Por la muzika programkontribuo ni elektis fragmente la kanton de Martin kaj la Talpoj „La vero” el la KD Vestiĝoj eldonita de Vinilkosmo. La foto el 1874 prezentas la heroon de nia felietono (la dua maldekstre en la unua vico) inter polaj sciencistoj laborantaj por la evoluo de Peruo.
• En unuopaj rubrikoj de nia paĝo eblas konsulti la paralele legeblajn kaj aŭdeblajn tekstojn el niaj elsendoj, kio estas tradicio de nia redakcio ekde 2003. La elsendo estas aŭdebla en Jutubo ĉe la adreso:
https://www.youtube.com/results?q=pola+retradio&sp=CAI%253D Interalie pere de Jutubo, konforme al individua bezono, eblas rapidigi aŭ malrapidigi la parolritmon de la sondokumentoj; eblas transsalti al ajna serĉata fragmento de la elsendo.

Nikifor – fenomeno de originala talento

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Sun, 25 Oct 2026 17:16:05 +0000

Loĝantoj de Vroclavo – en okcidenta Pollando – kaj vizitantoj de la urbo havas la apartan okazon – eĉ ĝis la 15-a de novembro nunjare – rigardi pentraĵojn de unu el la plej elstaraj reprezentantoj de la naiva pentroarto. La ekspozicio „Nikifor – fenomeno de originala talento” funkcias en la urba Arkidioceza Muzeo. Ĝi prezentas bildojn el la privata kolekto de deputito Robert Dowhan. Kompletigas ĝin dokumentaj fotoj, kiuj proksimigas la silueton kaj la kreadon de la artisto.
La organizantoj de la ekspozicio donas la atenton same al la eksterordinara skalo de la arta heredaĵo de Nikifor, kiu kalkuliĝas je kelkdek mil pentraĵoj, kiel ankaŭ al la malfacilaj kondiĉoj, en kiuj ili kreiĝis. Nikifor kreis en preskaŭ kompleta soleco, spertante la socian rifuzon, vivante en ekstrema mizero.
Kiel atentigis dum la ekspoziciinaŭguro arkiepiskopo Józef Kupny, kvankam pere de sia arto la artisto transdonas proprajn spertojn kaj travivaĵojn, tamen definitiva senco de la verko kreiĝas dum renkontiĝo kun publiko.

El la elsendo 25.10.2026. Legas Maciek – 01′ 12″

Oraĵista arto el la sileziaj pacpreĝejoj

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Sun, 25 Oct 2026 17:12:53 +0000

Dum la lasta semajnfino de oktobro en Vroclavo – la suda Pollando – okazos la 12-a Festivalo de Protestanta Kulturo. Tiuokaze en la Nacia Muzeo en Vroclavo funkcias portempa ekspozicio „La moderna oraĵista arto el la sileziaj preĝejoj de paco”. Dum ĝi estas prezentataj historiaj objektoj el du historiaj preĝejoj el la lokoj Świdnica kaj Jawor, troviĝantaj en la listo de la Monda Unesko-heredaĵo. La unuan fojon dum ĝi estas prezentataj objektoj malplej bone konataj. Inter ili estas arĝenta baptopelvo el 1694, kruco de Johann Friedrich Wendrich aŭ kompleto de la liturgiaj instrumentoj.
Dum la preparado de la ekspozicio oni faris novajn malkovrojn. Al ili apartenas verkoj de la modernepokaj oraĵistaj majstroj en la Preĝejo de Paco en Świdnica. Ĝia plej malnova ora objekto estas arĝenta skatolo el 1638 de la vroclava gilda majstro Hans Boxhammer kaj baroka kaliko, de unu el la plej elstaraj oraĵistoj de Vroclavo, Georg Nawarra. La ekspozicio enhavas krome objektojn el la sileziaj preĝejoj de paco, kiuj hodiaŭ troviĝas ekster la limoj de Pollando. Tio estas i.a. forveturigita el Pollando en 1958 kaj nun troviĝanta en la sidejo de Union Evangelischer Kirchen en Berlino, manierisma pokalo el 1615 de la nurimberga oraĵista majstro Hans Reiff .La ekspozicio daŭros ĝis la 30-a de decembro.
La lignaj Preĝejoj de Paco el la mezo de la 17-a jarcento en Świdnica kaj Jawor – apartenas al la plej valora j historiaĵoj de Silezio. Kune kun la ne plu ekzistanta – konsumita de incendio en la 18-a jarcento – preĝejo en Głogów ili estas agnoskitaj kiel la ĉefaj verkoj de la eŭropa protestanta kulturo, kiuj kreiĝis post la Vestfala Paco (1648), kiu finis la 30-jaran militon. Aldonendas, ke la Preĝejo de Paco en Świdnica estas la plej granda ligna baroka sanktejo en Eŭropo.

El la elsendo 25.10.2026. Legas Pamela 03′ 01″

E_elsendo el la 20.10.2026

barbarinella@gmail.com (Barbara Pietrzak) — Tue, 20 Oct 2026 21:27:24 +0000

En la 1507-a E_elsendo el la 20.10.2026 ĉe www.pola-retradio.org:

• Hodiaŭ nia antaŭmikrofona gasto estas Nicola Ruggiero, kiu en la nunjara eldono de la Belartaj Konkursoj de UEA gajnis la unuan premion en la kategorio eseo. Ĝi estis dediĉita al Kálmán Kalocsay i.a. en la 50-a datreveno de lia morto. Antaŭ kelkaj tagoj en la reto estis prezentita speciala retprelego de Nicola Ruggiero al ĝi dediĉita „Inter silento kaj atesto”; Post la interparolo ni citas la poeziaĵon de Kalocsay „Aŭtuna parko” el „Tra la ŝtormo”.
• En la komencaj aktualaĵoj – tuj post la historiaj datoj – ni informas pri vizito de diplomatoj en Bjalistoko; pri la problemo de obezeco kaj tropezo en la Unio, inkluzive de Pollando; pri malkresko de bierproduktado.
• Nian sciencan rubrikon ni dediĉas al la sukcese startinta hodiaŭ sondilo direkte al Fobo, unu el la lunoj de Marso, kiun lanĉis Japanio.
• Muzike akompanas nin la kanto de Kjara el ŝia albumo „Blua Horizonto” eldonita de Vinilkosmo.
• La akompana foto prezentas invitan afiŝon al la organizita de UEA kaj Literatura Akademio de Esperanto reta prelego de Nicola Ruggiero.
• En unuopaj rubrikoj de nia paĝo eblas konsulti la paralele legeblajn kaj aŭdeblajn tekstojn el niaj elsendoj, kio estas tradicio de nia redakcio ekde 2003. La elsendo estas aŭdebla en Jutubo ĉe la adreso:
https://www.youtube.com/results?q=pola+retradio&sp=CAI%253D Interalie pere de Jutubo, konforme al individua bezono, eblas rapidigi aŭ malrapidigi la parolritmon de la sondokumentoj; eblas transsalti al ajna serĉata fragmento de la elsendo.

Malkreskas la eŭropa bierproduktado

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Tue, 20 Oct 2026 16:19:23 +0000

Laŭ la datumoj de Eurostat el la fino de aŭgusto 2026 en Eŭropo malkreskas la bierproduktado. En 2025 la uniaj landoj produktis 34,4 miliardojn da litroj da biero, je sep dekonoj de procento malpli ol en 2024. Plej multe da biero en la uniaj landoj produktis Germanio – 7,4 miliardojn da litroj kaj Hispanio – 5,3 miliardojn da litroj. Pollando plasiĝis je la tria loko kun 3,5 miliardoj da litroj. Sekve, la kvoto de Germanio en la totala unia bierproduktado egalis al 21,6 procentoj, de Hispanio al 15,5 procentoj kaj de Pollando al 10,2 procentoj. Malantaŭ Pollando lokiĝis Nederlando kun la bierproduktado egala al 2,4 miliardoj da litroj kaj Francio, kiu produktis 2,1 miliardojn da litroj da biero.
Laŭ Eurostat la kvin plej grandaj bierproduktantoj en la Unio – ĵus menciitaj – liveris preskaŭ 60 procentojn de la totala bierproduktado en la Unio en 2025. En la ĝenerala bierproduktado, 32,3 miliardojn da litroj da biero konsistigis drinkaĵoj pli ol 5-procentaj. La kvanto de biero malaltalkohola aŭ senalkohola egalis al 2,1 miliardoj da litroj.

El la elsendo 20.10.2026. Legas Maciek – 01′ 29″

Diplomatoj vizite en Bjalistoko

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Tue, 20 Oct 2026 16:16:40 +0000

Inter la 9-a kaj la 11-a de oktobro 2026 Bjalistokon kaj la tutan podlaĥian vojevodion vizitis 31 ambasadoroj el la tuta mondo por konatiĝi kun la ekonomia potencialo de la urbo, ĝia akademia oferto kaj turismaj atrakciaĵoj. Inter la partoprenintoj estis i.a. ambasadoroj de Bosnio kaj Hercegovino, Meksiko, Angolo kaj Italio. La antaŭa simila renkontiĝo okazis en 2014, la nuna ebligis al gastoj el diversaj mondopartoj ĝisdate alrigardi kiel evoluas Bjalistoko kaj la vojevodio.
Unu el la gravaj punktoj de la vizito estis proksimigo de la eduka oferto de la bjalistokaj altlernejoj. Oni prezentis, kion la urbo ofertas al la eksterlandaj studentoj. Dilpomatoj vizitis ankaŭ Epi-Centro de la Scienco, kie ili konatiĝis kun la loka mastrumado, ĝiaj novumecaj solvoj kaj kun la ekonomia potencialo de la regiono. La komuna promeno tra Bjalistoko kun la urbogvidanto estis la okazo prezenti la historion de la urbo kaj ĝian plurkulturan heredaĵon.
Laŭ la urboaŭtotitatoj la vizito permesis ne sole prezenti la atutojn de la regiono, sed servis kiel spaco por estonta internacia kunlaboro de Bjalistoko kun partneroj el la mondo koncerne mastrumadon, edukadon kaj kulturon.

El la elsendo 20.10.2026. Legas Maciek – 01′ 28″

Eurostat pri la tropezo de la uniaj loĝantoj 2025

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Tue, 20 Oct 2026 16:13:21 +0000

Komence de septembro Eurostat publikigis donitaĵojn rilate al la 2025-a jaro pri la obezeco de ĝiaj loĝantoj, kies BMI, tio estas indico pri la korpomaso atingis la nivelon 30. BMI estas mezuro, kiu rilatigas la korpan pezon al la alteco de homo.
La nivelon 30 en la pasinta jaro havis 16,3 procentoj de la uniaj loĝantoj ekde la 18-a vivojaro. Krome 35 procentoj de la populacio troviĝis en la antaŭobeza kategorio, tio signifas, ke ilia BMI-indico variis inter 25 kaj 30. Post la sumigo de la donitaĵoj pri obezeco kaj superpezo evidentiĝas, ke pli ol la duono de la plenkreska populacio de la Unio frontas la pezoproblemojn. Samtempe la problemo de superpezo kaj obezeco rilatas unuavice al viroj kaj egalas al 59,3 procentoj, sekve al virinoj. Temas pri 44, 6 procentoj.
La unuan lokon en ĉi tiu listo okupis Malto, en kiu obezecon suferis 26,6 procentoj de la populacio, Latvio – 24,6 procentoj, Finnlando – 23,2 procentoj. La plej malaltan nivelon de BMI oni notis en Italio – 7 procentoj, Greklando – 12,8 kaj Rumanio – 12,9.
En Pollando – laŭ Eurostat – al obezuloj kalkuliĝis 19,4 procentoj de la loĝantoj. En ambaŭ kategorioj la superpezo kaj obezeco – same kiel en la tuta Unio – en pli multo koncernis virojn. 17,4 procentoj da viroj suferis superpezon kaj 41,9 procentoj obezecon. Rilate virinojn tiuj indicoj egalis al 15,3 respektive al 29,3 procentoj.
Same en Pollando, kiel la tuta Unio – kompare al la lastaj esploradoj – tiuj indicoj bedaŭrinde kreskis.

El la elsendo 20.10.2026. Legas Milada – 03′ 09″

E_elsendo el la 15.10.2026

barbarinella@gmail.com (Barbara Pietrzak) — Thu, 15 Oct 2026 20:15:04 +0000

En la 1506-a E_elsendo el la 15.10.2026 ĉe www.pola-retradio.org:

• Hodiaŭ en nia felietono pri dek ses lokoj ricevintaj la nomon „Mirlokoj de Pollando 2026” laŭ la plebiscito de la pola eldono de „National Geographic”, ni iom supraĵe informas pri la ok unuaj.
• Post elektitaj historiaj datoj ligitaj kun la 15.10, ni proponas kulturkronikajn informojn. Pri la partopreno de poloj en la kultura vivo laŭ la Nacia Kulturcentro; pri la 17-a Internacia Violonista Konkurso en Poznano; pri la senpage viziteblaj en novembro kvar reĝaj rezidejoj en Pollando.
• En la E-komunuma segmento ni informas pri la nova prezidanto de la Akademio de Esperanto, Jesper Jacobsen kaj citas lian respondon donitan al „Libera Folio” pri la prioritatoj en lia laboro; pri daŭra ebleco por junaj esploristoj aliĝi al la venontjara konferenco en Parizo „Esperanto 140” https://shesl.org/en/2027-esperanto-2/.
• Por la muzika programkontribuo ni elektis la kanton „Doloro” de Júlia Sigmond, por kiu muzikon kaj voĉon donis Raym. La akompana foto el Vikipedio prezentas la publikan kunsidon de la Akademio dum la UK en Seulo en 2017. La foton faris Robin van der Vliet – CC BY-SA 4.0.
• En unuopaj rubrikoj de nia paĝo eblas konsulti la paralele legeblajn kaj aŭdeblajn tekstojn el niaj elsendoj, kio estas tradicio de nia redakcio ekde 2003. La elsendo estas aŭdebla en Jutubo ĉe la adreso:
https://www.youtube.com/results?q=pola+retradio&sp=CAI%253D Interalie pere de Jutubo, konforme al individua bezono, eblas rapidigi aŭ malrapidigi la parolritmon de la sondokumentoj; eblas transsalti al ajna serĉata fragmento de la elsendo.

Polaj reĝaj kasteloj – denove libere viziteblaj

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Thu, 15 Oct 2026 14:28:40 +0000

Jam la 15-an fojon la kvar polaj reĝaj rezidejoj – La Reĝa Kastelo, la historiaj objektoj en la Reĝa Łazienki- Parko kaj la Palaco en Wilanów – ĉiuj en Varsovio, kaj Wawel-kastelo en Krakvo malfermas senpage siajn rezidejojn por la vasta publiko. La devizo de la tagoj estas „Eniru la historion” ebligonte al la vizitantoj ne nur viziti la artkolektojn kaj ekspoziciojn en la kvar reĝaj rezidejoj. La gastoj havos la eblecon konatiĝi kun ilia historio kaj arkitekturo kaj unuavice ektroviĝi en lokoj, kun kiuj estas ligitaj la plej gravaj eventoj de la pola historio. Nur en la varsovia Reĝa Kastelo kaj en Wilanów-palaco estis pretigitaj ĉirkaŭ mil eventoj. Inter 500 eventoj de la Reĝa Kastelo 300 havas edukan/klerigan karakteron kaj estas adresitaj al lernejoj kaj universitatoj de la tria aĝo. Pliaj 200 prelegoj, renkontiĝoj, intergeneraciaj okupoj kaj laborrenkontoj estas destinitaj por neorganizitaj gastoj. La varsovia Wilanów-palaco, krom ekspozicioj kaj pompaj internoj, proponas al la gastoj senpagan vizitadon de reĝaj ĝardenoj. En la lastaj tagoj de novembro okazos speciala evento dediĉita al la historiaj prepoj de Kristnasko kun koncerto de la malnova muziko.
La eventoj en la Reĝa Wawel-kastelo en Krakovo okazos ĉi-jare sub la devizo „Wawel estas aperta, malferma ”, „Wawel estas la via”. Inter la plej gravaj atrakciaĵoj estos tri la plej novaj porokazaj ekspozicioj “Anna Jagiellonka – ĉiuj vizaĝoj de la reĝino”, “Ekstazoj. Bernini en Wawel- ikastelo” kaj “Vermeer ĉe Wawel” – kun la pentraĵo „Virino kun la perla kolĉeno” el la berlina Gemäldegalerio.

El la elsendo 15.10.2026. Legas Gabi – 02′ 28″