Pola Retradio en Esperanto

E_elsendo el la 10.06.2026

barbarinella@gmail.com (Barbara Pietrzak) — Wed, 10 Jun 2026 19:38:47 +0000

En la 1476-a E_elsendo el la 10.06.2026 ĉe www.pola-retradio.org:

• Bonvenigante la revenantan turisman sezonon ni memorigas nian malnovan felietonon pri la vizitinda pola ĉemara urbo, Puck.
• En la komenca kulturkroniko – post la prezento de elektitaj datoj ligitaj kun 10.06 – ni informas pri interesa pola-hispana projekto ligita kun enscenigo de la opero de Manuel de Falla „Fuego Fatuo”, en kiu li uzis la komponaĵojn de Frederiko Chopin; pri la ekspozicio dediĉita al la karpatrutenaj artistoj en la varsovia Etnografia Muzeo.
• En la E-komunuma segmento ni informas pri la UEA-decido okazigi la 113-an UK-on en Kaŭno, Litovio; pri la ebleco transpreni dum la 111-a UK en Graz antaŭmenditajn verkojn el la libroserva katalogo de UEA: katalogo.uea.org / libroservo@co.uea.org, +31 10 436 1044 ; pri la ebleco mendi E-librojn dank’ al la biblioteka apogo de la familio Bachrich – uea.org/gk/1299a1.
• Muzike akompanas nin Alejandro Cossavella (alinome Ale Kosabela) memoriganta fragmente la kanton pri „Bona Espero” el la eldonita kun Vinilkosmo KD „Civilizacio – Strika Tango”. La programinformon akompanas foto pri kajtsurfado ĉe la plaĝo en Puck : Kryzsztof CC BY-SA 3.0
• En unuopaj rubrikoj de nia paĝo eblas konsulti la paralele legeblajn kaj aŭdeblajn tekstojn el niaj elsendoj, kio estas tradicio de nia redakcio ekde 2003.
• La elsendo estas aŭdebla en Jutubo ĉe la adreso: https://www.youtube.com/results?q=pola+retradio&sp=CAI%253D Interalie pere de Jutubo, konforme al individua bezono, eblas rapidigi aŭ malrapidigi la parolritmon de la sondokumentoj; eblas transsalti al ajna serĉata fragmento de la elsendo.

La arto de karpatrutenoj

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Wed, 10 Jun 2026 16:58:15 +0000

Ĝis la fino de junio en la varsovia Etnografia Muzeo funkcias la ekspozicio „Ĉeestoformoj, la arto de karpatrutenoj”. Tio estas la unua tiom vasta prezento de artaj atingaĵoj de ĉi tiu etna grupo. Al ĝi kalkuliĝas i.a. tiaj artistoj kiel Andy Warhol, Epifaniusz Drowniak-Nikifor aŭ Jerzy Nowosielski.
La ekspozicio proksimigas la arton de karpatrutenoj, kiuj dum jaroj ekzistis marĝene de la historio de la eŭropa arto. La varsovia ekspozicio pruvas, ke la arto de karpatrutenoj ne estas folklora kuriozaĵo, sed vivanta aŭtonoma kaj plurflanka kulturparto, kapabla dialogi same kun la spirita heredaĵo de Karpatio, kiel kun la nuntempa estetiko.
La esenca fono de ilia historio estas spertoj de truda migrado, kiu speguliĝas en la verkoj de karpatrutenaj artistoj kaj ankaŭ en la uzataj de ili ĉiutagaj objektoj. En la ekspozicio ĝi rolas kiel vivanta atesto pri ilia historio kaj signo de la komunuma daŭro, kiu malgraŭ sia diasporeco konservis propran lingvon, identecon kaj memoron. En la kunteksto de la ekspozicio apartan emfazon akiras la vortoj de Andy Warhol „I’m from nowhere”, atestante pri identeco, kiu kapablas daŭri super la limoj kaj ŝanĝiĝantaj lokoj.

El la elsendo 10.06.2026. Legas Gabi – 01′ 39″

https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2026/06/kk_gk_La-arto-de-karpatrutenoj-en-la-Etnografia-Muzeo_0140.mp3

La pola-hispana projekto Fuego Fatuo

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Wed, 10 Jun 2026 16:52:00 +0000

La Podlaĥia Operejo kaj Filharmonio el Bjalistoko estos unu el la partneroj de internacia projekto realigata kun Internacia Festivalo de Muziko kaj Danco en Grenado, Fondaĵo de Juan March en Madrido kaj Teatro de la Zarzuela. Kaj temas pri enscenigo de la opero „Fuego fatuo”, kiun komponis en 1918 Manuel de Falla. Malgraŭ la planoj enscenigi ĝin en Madrido, Barcelono kaj Parizo ĝi trafis en arkivojn. Nur la retrovo de la kompleta libreto de María de la O Lejárraga García kaj de la konserviĝintaj manuskriptoj de la partituro ebligis reveni al la ideo pri la enscenigo.
La opero rakontas la historion de juna komponisto Leonardo emocie disŝirita inter sentimento al la fidela kaj modesta Clara kaj la fascina kaj loga princino Lisa. La historio de amo, ambicioj, iluzioj kaj emociaj elektoj baziĝas sur la fortepianaj komponaĵoj de Frederiko Chopin, kiun Manuel de Falla adaptis kreante eksterordinaran omaĝon al la pola komponisto.
Grava partnero de la projekto estas la Pola Instituto en Madrido, dank’ al kiu institucioj el Pollando kaj Hispanio ligis kunlaboron. Patronecon super la evento transprenis la Nacia Chopin-instituto, kiu metis ĝin en la kalendaron de la oficialaj solenadoj de la 100-jariĝo de la Chopin-konkurso en 2027.

El la elsendo 10.06.2026. Legas Maciek – 01′ 36″

https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2026/06/kk_mj_pola-hispana-kunlaboro-pri-fueco-Fatuo_0136.mp3

E_elsendo el la 05.06.2026

barbarinella@gmail.com (Barbara Pietrzak) — Fri, 05 Jun 2026 19:50:29 +0000

En la 1475-a E_elsendo el la 05.06.2026 ĉe www.pola-retradio.org:

• La 1-an de junio skuis la E-komunumon informo pri la neatendita forpaso de la eminenta barata esperantisto Probal Dasgupta, la prezidanto de la E-Akademio, eksa du-oficperioda prezidanto de UEA. Ni memorigas lin adiaŭe per nia arkiva interparolo kun li el la Lahtia UK. Pri la forpasinto informis Libera Folio: https://www.liberafolio.org/2026/06/01/forpasis-probal-dasgupta/. En ĝi troviĝas aparta nekrologo de Marc van Oostendorp: https://www.liberafolio.org/2026/06/02/intelektulo-en-neintelektula-mondo/. Apartan Gazetaran Komunikon aperigis UEA: https://uea.org/gk/1303a1.
• En aktualaĵoj hodiaŭ ni informas pri nova fakultato en la Politekniko de Opole ofertanta AI-studojn kaj pri la novaj restoracioj akirintaj Michelin-steletojn post la vizito de Michelin-inspektoroj en Pollando.
• En la scienca rubriko ni parolas pri la kreskanta interesiĝo pri kursoj dediĉitaj al la mana skribado kaj sciencaj argumentoj favore al tiu malnova tradicio surpaperigi niajn pensojn kaj ideojn.
• Muzike ni prezentas infanan kanton, kiun en fb memorigis Lilia Nikolova kun la aparta mesaĝo „Feliĉan estontecon al ĉiuj etuloj, kun la espero, ke ili lernos Esperanton kaj kantos kune en paca kaj amika rondo”. La akompananta la programinformon foto prezentas la Estraron de UEA en aprilo 2008 – De maldekstre: José Antonio Vergara, Hori Jasuo, ĝenerala sekretario Barbara Pietrzak, vicprezidantino Claude Nourmont, prezidanto Probal Dasgupta, vicprezidanto Ranieri Clerici, Loes Demmendaal. Foto de Ziko-C Opera propria CC BY-SA 3.0.
• En unuopaj rubrikoj de nia paĝo eblas konsulti la paralele legeblajn kaj aŭdeblajn tekstojn el niaj elsendoj, kio estas tradicio de nia redakcio ekde 2003. La elsendo estas aŭdebla en Jutubo ĉe la adreso: https://www.youtube.com/results?q=pola+retradio&sp=CAI%253D Interalie pere de Jutubo, konforme al individua bezono, eblas rapidigi aŭ malrapidigi la parolritmon de la sondokumentoj; eblas transsalti al ajna serĉata fragmento de la elsendo.

Remalkovro de avantaĝoj ligitaj kun mana skribado

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Fri, 05 Jun 2026 16:38:13 +0000

En la aziaj landoj, aparte Ĉinio kaj Japanio, la lernado de kaligrafio estas konstanta elemento en la instruprogramo de la bazaj lernejoj. Kaligrafion oni instruas dum specialaj akademiaj kursoj aŭ en tradiciaj artlernejoj en tiaj landoj kiel Egiptio, Turkio aŭ Irano. En iuj eŭropaj landoj, siatempe ankaŭ en Pollando, oni donis grandan atenton – aparte en la komencaj klasoj – al la estetiko de la mana skribo. Iom anekdote mi memorigu la avertojn de instruistoj, kiam venis la modo je globkrajonoj, ke ili negative influas la belon de la skribo kun la uzo de inko kaj fontplumoj. Sed verŝajne la plimulto de ni apenaŭ memoras komplimentojn pro sia bela skribmaniero, kaj elreviĝon post plurjara uzo de la klavaro, kaj la konstato ke nia skribmaniero ne plu estetike estas plaĉa. En lernejoj kaj en la profesia vivo la manan skribon anstataŭis la lerta uzo de elektronika klavaro.
Kaj tamen en la epoko de la poŝtelefonaj kaj komputilaj klavaroj ĉiam pli da personoj rekomencas aventuron kun plumo/globkrajono kaj paperfolio. Ne nur pro sentimento, sed pro konkretaj lertoj kaj avantaĝoj kun tio ligitaj. Kiel informis Scientific American skribante mane ni pli bone parkerigas kaj pli profunde komprenas la notatajn ideojn kaj informojn. La manskribado kvankam malpli rapida ol klavartuŝado ebligas iom pli longe halti kaj koncentriĝi kaj dum tiu procezo eviti la ĝenan trudiĝadon de tujkomunikoj, de aŭtokorektilo ŝanĝanta aŭtomate la intencitan vorton, ĉar la maŝino kvalifikis ĝin kiel eraron. La malplena paperfolio kaj skribilo spronas kaj evoluigas la kreemon de la skribanto. Ĉar, tute ne pensante pri tio, uzante la malnovepokan skribmanieron oni funkciigas la tutan reton de cerbokonektoj. I.a. lertiĝas kunordigo inter okulo kaj mano, kio praktike signifas, ke ekrolas tiuj cerbosferoj, kiuj respondecas pri la lingvouzo kaj la lingvorego. Tio favoras la parkeradon kaj pli profundan komprenon de informoj. Samtempe kiam estas konstatebla ŝanĝo de karakteriza por oni skribmaniero – pro la ofta uzo de la elektronika klavaro – tio signifas perdon de movfluemo. Ĝi sekvas el manko de regula trejnado de manplataj muskoloj. La tuŝado de la klavaro ne funkciigas la tiel nomatan muskolmemoron sammaniere kiel la desegnado de literoj.
Eble do ne estas mirige, ke en la epoko de elektronikaj poŝtelefonoj kaj komputiloj ĉiam pli da personoj membriĝas en grupoj kaj kluboj, kiuj revivigas la malnovajn kapablojn, kio alportas mezureblajn avantaĝojn al ĉiu, kiu reprenas skribilon kaj paperfolion. Ne temas pri tio, ke oni rezignu pri moderna teknologio, sed ke oni konsciu pri avantaĝoj kaj malavantaĝoj de ĉiu el la uzataj skribteknologioj.

El la elsendo 05.06.2026. Legas Barbara – 04′ 12″

https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2026/06/sc_bp_Kial-ne-forgesi-pri-manskribado_0412.mp3

AI-studoj, la nova fakultato en Opole

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Fri, 05 Jun 2026 16:23:21 +0000

Jam ekde la 1-a de majo 2026 eblis kandidatiĝi por studoj por kreantoj de AI en la Politekniko de Opole.
La nova studdirekto celas personojn, kiuj de la fundamento volas krei AI-on, analizi datumojn kaj enpraktikigi la inteligentajn sistemojn. La nova fakultato ne rilatas al studoj pri ChatGPT. Dum la baza studnivelo oni studos la principojn de AI-projektado.
Ĝis nun multaj studprogramoj koncentriĝas pri la priservado de bibliotekoj kaj aliaj instrumentoj. La studontoj en Opole okupiĝos pri profunda kompreno de la funkciaj mekanismoj de la Artefarita Intelekto. Studentoj lernos pri tiaj temoj, kiel la lineara algebro kaj matematika analizo ĝis probablo kaj statistiko, kio ebligos ne nur uzi modelojn, sed ankaŭ projekti, optimumigi kaj evoluigi ilin.
La programo kovras la plenan vivciklon de AI-sistemo: de datumpreparado, tra modelkonstruado kaj trejnado, ĝis efektivigo kaj integriĝo kun IT-sistemoj. Dank’ al la studprogramo, studentoj lernas pri tiaj temoj kiel maŝinlernado, profunda lernado (deep learning), datumanalizo, natura lingvoprilaborado kaj bildanalizo. La inĝeniera aliro estas ŝlosila, por ke diplomiĝontoj povu projekti solvojn, efektivigi ilin kaj taksi ilian efikecon. Esenca studelemento estas problemoj etikaj kaj sociaj ligitaj kun AI-evoluo.
Post la studoj la diplomiĝontoj estos pretaj labori kiel AI-inĝenieroj, datumanalizistoj kaj specialistoj pri maŝinlernado. Interalie en la industria kaj serva sektoroj, en esplor- kaj evoluiga teamoj kaj startantaj teknologiaj noventreprenoj.

El la elsendo 05.06.2026. Legas Pamela – 02′ 35″

https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2026/06/w_AI-studoj-en-Opole_0235.mp3

Polaj restoracioj 2026 kun Michelin-steletoj

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Fri, 05 Jun 2026 16:15:02 +0000

La Gvidlibro de Michelin senĉese monitoras la evoluon de la kuirartaj vojaĝceloj en la tuta mondo. Ĝi kunlaboras kun organizaĵoj respondecaj pro la promociado de turismo en unuopaj landoj kaj regionoj. En Pollando tiu kunlaboro okazas kun la Pola Turisma Organizo. Tamen la elekto de restoracioj, kiuj rajtas ricevi la markon Michelin okazas ekskluzive baze de laboro de anonimaj inspektoroj.
La nunjaran eldonon de la gvidlibro Michelin Pollando 2026 sendube eblas difini eksterordinara. La unuan fojon inspektoroj vizitis restoraciojn en ĉiuj regionoj de Pollando. Dum la solenaĵo okazinta fine de majo en Krakovo novaj polaj restoracioj ricevis la Michelin-steleton. Ricevis ĝin la varsovia restoracio Alon Omakase, la restoracio Baba en Vroclavo, kaj la frandsalono Most en la vroclava restoracio Inter la pontoj, krome la restoracio Steampunkt en Pszczyna. Krom la kvar novaj lokoj, kiuj rajtas afiŝi apud sia ŝildo la nomon Michelin sian rajton al ĉi tiu distinga nomo rekonfirmis ses ĝisnunaj restoracioj. Krome specialan verdan steleton Michlin ricevis la restoracio Eliksir el Gdansko pro ekvilibra gastronomio kaj ekologio. Pri la plej granda sukceso povas paroli la krakova Bottiglieria 1881, la unusola pola restoracio, kiu fieras pri du Michlin-steletoj.
En sia pritaksado la inspektoroj de Michelin aplikas, ekde la komenco, la samajn kvin tradiciajn kriteriojn. Temas pri la kvalito de la ingrediencoj, gustoharmonio, lerteco regi la kuirartajn teknikojn, personeco de la restoraciestro emfazita per kuirarta talento, kohereco de la menuo ankaŭ en la tempa perspektivo.
La sukceso de pliaj restoracioj kun ĉi tiu distingo kaj kreskanta rango de la evento firmigas la lokon de Pollando sur la kuirarta kaj gastronomia mapo de Eŭropo.
La Michelin-gvidlibro aperis en Francio lime de la 19-a kaj la 20-a jarcentoj liverante praktikajn informojn por vojaĝemaj aŭtistoj.

El la elsendo 05.06.2026. Legas Gabi kaj Maciek – 02′ 40″

https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2026/06/w_mj_gk_Polaj-restoracioj-kun-Michelin-steletoj_0240.mp3

E_elsendo el la 30.05.2026

barbarinella@gmail.com (Barbara Pietrzak) — Sat, 30 May 2026 21:03:01 +0000

En la 1474-a E_elsendo el la 30.05.2026 ĉe www.pola-retradio.org:

• Ĵus aperis oficiale ĉe Vinilkomo la plej nova bitalbumo de Martin & la talpoj, kiun ni bonvenigas ankaŭ per aparta atento donita a ĉiu tiu albumo kaj Martin Wiese mem. Ni citas fragmente du kantojn „La Roko” kaj „La rezisto”.
• En la komenca kulturkroniko – post la prezento de elektitaj datoj ligitaj kun 30.05 – ni informas pri eksterordinara ekspozicio en la Reĝa Kastelo en Varsovio dediĉita al la 400-jariĝo de la Operteatro de la reĝo Vladislavo la 4–a Vasa; pri la daŭranta en Varsovio Internacia Librofoiro; pri la septembra Tago de la Nacia Legado, dum kiu estos legitaj fragmentoj de la nacia dramo „Dziady” (Prauloj) de Adam Mickiewicz.
• En la E-komunuma segmento ni informas pri la ebleco kandidatigi originalajn E-librojn por la Akademia Premio LAŬRO – https://www.akademio-de-esperanto.org/premioj/index.html; pri IKUE-Akademio: https://mallonge.net/ikueakademio2.
• Muzike akompanas nin Martin Wiese kaj la talpoj. La programinformon akompanas la kovrilo de la bitalbumeto „La Roko”.
• En unuopaj rubrikoj de nia paĝo eblas konsulti la paralele legeblajn kaj aŭdeblajn tekstojn el niaj elsendoj, kio estas tradicio de nia redakcio ekde 2003.
• La elsendo estas aŭdebla en Jutubo ĉe la adreso: https://www.youtube.com/results?q=pola+retradio&sp=CAI%253D Interalie pere de Jutubo, konforme al individua bezono, eblas rapidigi aŭ malrapidigi la parolritmon de la sondokumentoj; eblas transsalti al ajna serĉata fragmento de la elsendo.

La Tago de la Nacia Legado 2026

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Sat, 30 May 2026 16:28:06 +0000

Jam de 15 jaroj estas organizata Tago de la Nacia Legado. Ĝi okazas sub la patroneco de la Prezidenta Paro kaj estas organizata de la Prezidenta Kancelario kunlabore kun la Nacia Kulturcentro. En la nuna jaro, la 5-an de septembro, oni legos amasskale la dramon de Adam Mickiewicz „La prapatroj” (Dziady).
Tra la jaroj la Tago transformiĝis de loka evento en eventon okazantan en pli ol 6 mil lokoj en Pollando kaj en la mondo. Ĝi daŭre evoluas pro la de-malsupra socia aktiviĝo, respondanta la iniciaton de la pola Prezidenta Paro. En iu momento la Prezidenta Kancelario komencis prepari specialajn libroeldonojn okaze de la Tago. La nunjara novaĵo estos aŭdiolibro promocianta la eventon en la brila interpreto de polaj aktoroj. Krome la Prezidenta Kancelario pretigas specialan elekton de dramfragmentoj por la plej junaj legantoj. Estas ankaŭ pretigataj podkastoj, lige kun la legota verko, destinitaj por personoj kun vastaj histori-literaturaj konoj kaj impresiĝemo. Unuflanke ili servos al popularigado de la verko, aliflanke kiel materialo riĉiganta per konkreta enhavo, konon pri ĉi tiu verko.
Kiel en la antaŭaj eldonoj de la Tago de la Nacia Legado sendube partoprenos ĝin esperantistaj medioj en la tuta mondo.

El la elsendo 30.05.2026. Legas Pamela – 01′ 46″

https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2026/06/kk_pk_Tago-de-la-Nacia-Legado-2026_016.mp3

La kortega operejo de la reĝo Vladislavo la 4-a

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Sat, 30 May 2026 16:25:12 +0000

Ĝis la 19-a de julio la 2-a etaĝo de la varsovia Reĝa Kastelo transformiĝis en teatron. Tiel dum tri monatoj la kastelo revenis – post 400 jaroj – al la tradicio de unu el la plej bonaj teatroj en Eŭropo, la kortega operejo de reĝo Vladislavo la 4-a. La ekspozicio daŭranta ekde la mezo de aprilo prezentas pli ol 100 artefaktojn, ligitajn kun la opera teatro ĉe la kortego de la reĝo, devenantajn el polaj kolektoj kaj el eŭropaj institucioj. La ekspozicio enhavas interesajn ekzemplojn de pentroarto kaj grafiko, muzikajn instrumentojn kaj dokumentojn kaj presaĵojn el la epoko. La ekspozicio „Granda spektaklo” rakontas pri tio, kiel ambicia pola reĝo transformis sian kortegon en centron de ravaj spektakloj kaj kiel arto fariĝis grava instrumento de regopovo.
La reĝo Vladislavo la 4–a Vasa la pola reĝo en la jaroj 1632-1648 apartenis al la plej kleraj regantoj de sia epoko. Kiel sublima artamanto li bone komprenis, ke la arto povas servi ne sole al la animo, sed ankaŭ al politiko. Dum sia junulaĝa vojaĝo tra Eŭropo dum kiu li vizitis i.a. Florencon, Romon, Mantuon, Parmon, Venecion kaj Vienon li renkontis la plej modernajn formojn de teatraj spektakloj. Post la reveno li decidis establi similan lokon en Varsovio. Jam en 1628 en la kastelo estis enscenigita la opero „Acis kaj Galateo”, per kiu la kortega teatro komencis funkcii. Baldaŭ post pliaj plukonstruoj kaj novigoj ĝi fariĝis unu el la plej modernaj teatroj en Eŭropo.
Dank’ al la rekonstruaj elementoj kaj multmediaj projekcioj la ekspozicio „Granda spektaklo” proksimigas la funkciadon de la baroka kortega scenejo.

El la elsendo 30.05.2026. Legas Gabi – 02′ 21″

https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2026/06/kk_gk_La-kortega-teatro-de-Vladislavo-la-4-a_0221.mp3