Pola Retradio en Esperanto

E_elsendo el la 27.07.2026

barbarinella@gmail.com (Barbara Pietrzak) — Mon, 27 Jul 2026 20:59:53 +0000

En la 1485-a E_elsendo el la 27.07.2026 ĉe www.pola-retradio.org:

• En la hodiaŭa elsendo ni prezentas sonscenojn de redaktoro Maciej Jaskot el la semajnfina kongreso de polaj esperantistoj en Bielsko-Biała, en la suda Pollando. Liaj antaŭmikrofonaj gastoj estas So Jinsu kaj Ajvi el Koreio kaj Teresa Sibilak el la pola urbo Góra.
• En la komencaj aktualaĵoj ni informas pri la pola fraga sezono 2026 kaj pri la iniciato/konkurso de la Instituto Polonica serĉi spurojn de poloj kaj poleco dum la someraj vojaĝoj tra la mondo.
• La sciencan rubrikon ni dediĉas al la komenciĝintaj laboroj de polaj arkeologoj en la Nacia Parko Serengeti en Tanzanio.
• En la E-komunuma parto ni adiaŭas la neatendite mortintan – post mallonga malsano – varsovian esperantiston, Jerzy Dryja. En la kunteksto de la vivo de la E-komunumo ni referencas per mallongaj informoj al la UEA-konferenco okazinta la 26-an de julio lige kun la E-Tago. Ni informas pri la anglalingva versio de la libro de Roman Dobrzyński en la traduko de Humphrey Tonkin, kiun ĵus aperigis Brita E-Asocio. La programinformon akompanas la foto de la ĵus aperinta anglalingva versio de „La Zamenhof-strato”, kiun publikigis en fb Tim Owen. Ni memorigas pri la Virina Kongreso komenciĝonta jam la 30-an de julio. Ni informas krome pri la raportista ĉeesto kaj laboro de la Pola RetRadio en Esperanto dum la 111-a UK en Graz, Aŭstrio.
• En unuopaj rubrikoj de nia paĝo eblas konsulti la paralele legeblajn kaj aŭdeblajn tekstojn el niaj elsendoj, kio estas tradicio de nia redakcio ekde 2003. La elsendo estas aŭdebla en Jutubo ĉe la adreso: https://www.youtube.com/results?q=pola+retradio&sp=CAI%253D Interalie pere de Jutubo, konforme al individua bezono, eblas rapidigi aŭ malrapidigi la parolritmon de la sondokumentoj; eblas transsalti al ajna serĉata fragmento de la elsendo.

E_elsendo el la 20.07.2026

barbarinella@gmail.com (Barbara Pietrzak) — Mon, 20 Jul 2026 21:27:25 +0000

En la 1484-a E_elsendo el la 20.07.2026 ĉe www.pola-retradio.org:

• Hodiaŭ nia antaŭmikrofona gasto estas UEA-estraranino i.a. pri la virina agado, Miora Raveloharison. Ni interparolas kun ŝi pri la laboro de la Virina Komisiono kaj la Virina Kongreso okazonta sojle de la 111-a UK en Graz, Aŭstrio.
• En la hodiaŭa kulturkroniko ni informas pri la akirinto de la Arĝenta Fifro dum la daŭranta en Varsovio Orgena Festivalo; pri plia centro de la japana kulturo, ĉi-foje en Kielce; pri “Solaris” de Stanisław Lem deklarita la plej brila romano de la pola literaturo.
• En la E-komunuma segmento ni informas pri la UEA-mesaĝo lige kun Tago de Esperanto kaj pri la konferenco ligita kun ĉi tiu dato, pri kio informas la Gazetaraj Komunikoj. Tiuj tekstoj estas konsulteblaj ĉe: uea.org/gk/1312a1 kaj uea.org/gk/1314a1.
• La akompana al la programinformo foto prezentas la afiŝon ligitan kun la nunjara Virina Kongreso en Graz. Muzike akompanas nin Lulkanto de Valodymyr Soroka, kiun kantas Marina Moritz.
• En unuopaj rubrikoj de nia paĝo eblas konsulti la paralele legeblajn kaj aŭdeblajn tekstojn el niaj elsendoj, kio estas tradicio de nia redakcio ekde 2003. La elsendo estas aŭdebla en Jutubo ĉe la adreso: https://www.youtube.com/results?q=pola+retradio&sp=CAI%253D Interalie pere de Jutubo, konforme al individua bezono, eblas rapidigi aŭ malrapidigi la parolritmon de la sondokumentoj; eblas transsalti al ajna serĉata fragmento de la elsendo.

Muzeo de la Japana Kulturo kaj Arto, Misashi en Kielce

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Mon, 20 Jul 2026 17:24:23 +0000

Meze de junio en Kielce, la suda Pollando, estis solene lanĉita Muzeo de la Japana Kulturo kaj Arto Musashi. Temas pri la dua ĉi-speca centro en Pollando post la krakova Muzeo de la Japana Arto kaj Tekniko Manggha. La nova centro kreiĝis dank’ al Adrian Lipa kaj la plimulto de la prezentataj objektoj devenas el la kolekto de pasia amanto kaj kolektanto de la japana arto, Grzegorz Tetela.
Muzeo de la Japana Kulturo kaj Arto Musashi estas interbranĉa spaco kaj arteduka projekto, liganta prezenton de la aŭtentaj objektoj de la kultura arto kun laborrenkontoj, realtempaj artagadoj kaj la popularigaj aktivadoj. La centra ekspozicio estas dediĉita al la kulturheredaĵo de Japanio, estante centro de interkultura dialogo koniganta la valorojn de bushido-kodo, t.e. kuraĝon, memperfektiĝadon kaj respekton en la kunteksto de la nuntempaj serĉadoj de identeco kaj vivsenco. La ekspozicio celas vastan publikon inkluzive de infanoj, junuloj, plenkreskuloj kaj senjoroj, ankaŭ homoj kun handikapo aŭ minacitaj de socia ekskludo.
La centra ekspozicio en la Muzeo de la Japana Kulturo kaj Arto Musashi prezentas la historion kaj estetikon de la japanaj militekipaĵo, koncentriĝante pri la periodoj Muromachi , Edo kaj Meiji, do periodo kiam la samuraja tradicio eniras la modernan epokon. Inter la eksponaĵoj estas japanaj glavoj: katana, wakizashi kaj tachi . Plian atrakciaĵon konsistigas originalaj, historia samurajaj kirasoj de la speco tosei-gusoku kaj riĉe ornamitaj tsubaoj. La vizitanto spuras la unuopajn evoluetapojn de la japana batalisto – ekde la spiritaj fontoj de bushido, tra realaĵoj de la samuraja vivo en la paca Edo-periodo ĝis moderniga procezo de Japanio en la Meiji-epoko. La simbolo kaj patrono de la muzeo en Kielce estas Musashi Miyamoto, legendeca majstro de glavo, filozofo kaj artisto, kies vivo kaj instruoj rolas kiel interpreta akso de la ekspozicio.

El la elsendo 20.07.2026. Legas Gabi – 02′ 42″

https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2026/07/kk_gk_Muzeo-de-la-Japana-Kulturo-kaj-Arto-en-Kielce_0242.mp3

Solaris – la plej fama pola libro de ĉiuj tempoj

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Mon, 20 Jul 2026 15:36:26 +0000

La plej nova rangolisto de la portalo The Greatest Books lasis neniun dubon, ke la „reĝo de la pola literaturo” restas Stanisław Lem kaj lia romano „Solaris”, kiu aperis en E-traduko de Przemysław Wierzbowski en 2021.
La rangolisto de „La plej elstaraj polaj libroj de ĉiuj tempoj” kreiĝis helpe de speciala algoritmo, kiu konsideris la opiniojn de ekspertoj kaj la signifon de unuopaj titoloj en la monda kulturo. La akirinta la unuan lokon en la rangolisto „Solaris” de Stanisław Lem estas romano, kiu vekas scivolemon, inspiras, sed ne lasas sin unusignife interpreti. La verkita en 1961 romano rapide akiris la famon de unu el la plej gravaj verkoj de la monda sciencfikcio kaj estis tradukita en 40 lingvojn. Baze de ĝi kreiĝis tri filmoj. La romano estas psikologia veturo en la profundon de la homa animo kaj homaj malsukcesoj, kiu estas prezentita fone de kosmaj esploroj. Kaj kiel estas legeble en la komento de The Greatest Books-rangolisto „ĝi estas ankaŭ enpensiĝo pri soleco kaj ekzistanta baro en la komunikado kun fremda inteligento”.
La duan lokon en la rangolisto de The Greatest Books okupis „Ferdydurke” de Witold Gombrowicz, provoka kaj ironia rakonto pri identeco kaj sociaj maskoj. La tria loko estis atribuita al „Quo Vadis” de Henryk Sienkiewicz – romano kiu daŭre ravas pro la historia elano. La kreiĝintaj baze de ĝi filmoj senĉese estas kun intereso rigardataj en la tuta mondo. La E-tradukon de la romano faris Lidia Zamenhof. Antaŭ kelka tempo la tuta romano estis laŭtlegita en la elsendoj de la Pola RetRadio en Esperanto.

El la elsendo 20.07.2026. Legas Maciek – 01′ 55″

https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2026/07/kk_mj_Solaris-la-plej-brila-pola-romano-de-cia-tempo_0155.mp3

Arĝenta Fifro 2026 por Mikołaj Gładysz

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Mon, 20 Jul 2026 15:34:07 +0000

Arĝenta Fifro estas la plej alta pola distingo atribuata al personoj aparte meritiĝintaj por la evoluo de la religia muziko kaj liturgia kulturo en Pollando. La laŭreato de ĝia nunjara eldono estas d-ro Jan Mikołaj Gładysz, de pli ol 40 jaroj ligita kun la Redemptorista Sanktejo en Tuchów, suda Pollando. Li estas orgenisto, direktisto, komponisto, muzikologo, pedagogo kaj mentoro de pluraj generacioj de ekleziaj muzikistoj. Sian didaktan laboron li gvidis en la Supera Redemptorista Seminario, en la Dioceza Organista Studumo en Tarnów kaj en muzikaj lernejoj. En 2020 li estis distingita per la papa medalo Bene Merenti pro elstaraj meritoj por la Eklezio sur muzika kampo.
Doktoro Jan Mikołaj Gładysz diplomitiĝis pri muzikologio en la Katolika Universitato de Lublin kaj en la Postdiploma Studumo por Kapelmajstroj de la Muzika Akademio en Katowice. Li doktoriĝis baze de la disertacio pri la muzika-liturgia vivo en la sanktejo de la Dipatrino de Tuchów.
La solena transdono de la distingo okazos la 2-an de aŭgusto kadre de la 33-a Internacia Festivalo de Orgenmuziko, „La Orgeno de la Arkikatedralo” en Varsovio. Ĝi apartenas al la plej gravaj eventoj de la orgena kaj religia muziko en Pollando, dum kiuj prezentiĝas la plej renomaj orgenistoj de Eŭropo kaj de la mondo.

El la elsendo 20.07.2026. Legas Pamela – 01′ 52″

https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2026/07/kk_pk_Argenta-Fifro-por-la-plej-bona-pola-orenisto-2026_0152.mp3

E_elsendo el la 15.07.2026

barbarinella@gmail.com (Barbara Pietrzak) — Wed, 15 Jul 2026 20:41:34 +0000

En la 1483-a E_elsendo el la 15.07.2026 ĉe www.pola-retradio.org:

• En la hodiaŭa elsendo ni memorigas la arkivan interparolon kun la forpasinta la 14-an de julio 2026 Hans Michael Maitzen, konata aŭstra esperantisto ekde sia junaĝo ligita kun la E-movado kaj komunumo. Ĝi estis registrita en Graz en 1994 lige kun la Internacia UEA-simpozio „Internacia Familio – ĉu utopio aŭ realaĵo”.
• En la komencaj aktualaĵoj – post enrigardo en historiajn datojn ligitajn kun 15.07 – ni referencas al la rangolisto de la plej sekuraj landoj laŭ Global Peace Index. Ni informas pri modernigoj en la varsovia bestoĝardeno lige kun ĝia baldaŭa 100-jariĝo.
• Nian sciencan rubrikon ni dediĉas al la esploroj de britaj ornitologoj pri la rolo de malgrandaj eŭropaj birdoj en polenado, aparte en la fruprintempaj tagoj.
• Muzike ni proponas fragmente „Kanton de Ivaí” de Leandro Estevão Gomes. Nian programinformon apudas foto de Patrycja Gołębiewska el fb de paruo ĉe floranta arbobranĉo, unu el malgrandaj birdoj en Eŭropo apartenantaj al polenportantoj.
• En unuopaj rubrikoj de nia paĝo eblas konsulti la paralele legeblajn kaj aŭdeblajn tekstojn el niaj elsendoj, kio estas tradicio de nia redakcio ekde 2003. La elsendo estas aŭdebla en Jutubo ĉe la adreso: https://www.youtube.com/results?q=pola+retradio&sp=CAI%253D Interalie pere de Jutubo, konforme al individua bezono, eblas rapidigi aŭ malrapidigi la parolritmon de la sondokumentoj; eblas transsalti al ajna serĉata fragmento de la elsendo.

Britaj esploroj pri polentransporta rolo de etaj birdoj

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Wed, 15 Jul 2026 15:06:25 +0000

Ĝenerale estas opiniate, ke pri la polenado respondecas insektoj, kiel abeloj, burdoj kaj vespoj. Ankaŭ papilioj, skaraboj kaj aliaj senvertebruloj. En tropikaj landoj la polenadon helpas ankaŭ vespertoj kaj ekzotikaj kolibroj. Evidentiĝas tamen, ke tiun rolon plenumas ankaŭ malgrandaj eŭropaj birdoj, pri kio oni malmulton sciis.
Birdoj evidente plenumas gravan rolon en la ekosistemo manĝante fruktojn kaj dissemante semojn, formanĝante insektojn, sed malmulton sciis pri ilia rolo en la polenado. La esploroj en Britio, pri kio raportis “Journal of Ecology”, elmontris ke malgrandaj eŭropaj birdoj kiel paruoj, fitisoj kaj silviedoj eĉ sen specializaj anatomiaj instrumentoj plenumas tamen ĉi tiun rolon.
Pruvis ĉi tion ĝuste la esploroj en Britio,. Ornitologoj aparte el Auckland-universitato kaj Cambridge-universitato – krom la menciitaj jam birdospecioj esploris multajn aliajn malgrandajn birdojn, oftaj ankaŭ en la polaj ĝardenoj kaj parkoj kaj vintre ĉe balkonaj manĝigujoj. La esploristoj el la orienta Anglio konkludis, ke la polentransporta rolo de ĉi tiuj malgrandaj birdoj ne estas hazarda. Kvankam insektoj restas la ĉefaj polentransportantoj en Eŭropo – tamen en la modera klimato, kie insektoj estas multe malpli multnombraj ol en varmaj regionoj, gravan rolon plenumas ĝuste birdoj.
Sciencistoj ekzamenis 29 birdospeciojn kaj konstatis, ke 89 procentoj de ili transportas polenon, aparte kiam ili regule vizitis florojn ekzemple de kapra saliko aŭ prunelarbo. Ornitologoj asertas, ke kvankam tiuj plantoj ne elformis specializajn morfologiajn trajtojn ligitajn kun la polenado, dank’ al birdoj – tamen tio okazis kaj estas grava por la plantoj.
La eksperimento, kiu konsistis el la ekskludo de birdoj en la polenado de floroj elmontris, ke tiukaze ĉe duono de la plantospecioj malkreskis la fruktoĝermado. La pozitiva influo de birdoj je evoluo de plantoj estis plej granda kaze de specioj diklinaj kaj tiuj, kiuj floras fruprintempe, kiam la temperaturoj estas malaltaj kaj ŝanĝiĝantaj, do mankas aktivaj insektoj.
Alivorte plantoj malfermantaj florojn fruprintempe, kiam la vetero estas malvarma kaj malstabila, rekte dependas de malgrandaj birdoj. Kvankam iliaj bekoj ne ebligas enprofundiĝi en florprofunfon tio tamen sufiĉas. Plantoj burĝonante fruprintempe, dependaj de biroj, kolektas la nektaron en loko facile atingebla, kvazaŭ koncentrita, kio facilas al la birdoj atingi ĝin kaj transporti la polenon per beko kaj plumoj.

El la elsendo 15.07.2026. Legas Barbara – 03′ 48″

https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2026/07/sc_bp_Ankau-europaj-birdoj-kiel-polentransportantoj_0348.mp3

Modernigaj paŝoj en la varsovia bestoĝardeno

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Wed, 15 Jul 2026 15:03:16 +0000

La varsovia bestoĝardeno komence de junio funkciigis novan pavilonon por sudafrikaj pingvenoj, al kiu translokiĝis 37 bestoj. La moderna konstruaĵo estas la unua el grandaj investaĵoj, kiujn la varsovia ZOO-ĝardeno pretigas por sia 100-jariĝo en 2028. En la rekta najbarejo de la pavilono troviĝas ankaŭ baseno kun insulo, pasejoj kun plaĝoj, nestosferoj kaj kvarantena pasejo. Dank’ al ĉio ĉi vizitantoj povas rigardi pingvenojn same surtere kiel ankaŭ tra la vitrumita basenmuro sub la akvo.
La sudafrikaj pingvenoj apartenas al specio grave minacita de formorto. Aktuale en la mondo vivas malpli ol 10 mil ĉi tiuj birdoj dum ankoraŭ en la 80-aj jaroj temis pri ĉirkaŭ unu miliono.
La nova vivejo laŭeble fidele respegulas la naturan medion de la sudafrikaj pingvenoj. Troviĝas tie naturaj kaj artefaritaj rokoj kaj la tuta projekto konsideras ilian sekurecon, sanon kaj vivkomforton.
En pliaj planoj de la varsovia bestoĝardeno estas elkonstruo de nova pasejo por polusaj ursoj, modernigo de la simiejo kaj aranĝo de afrika spaco. Antaŭ la 100-jariĝo estos modernigitaj ankaŭ teknikaj aranĝaĵoj de la ĝardeno.

El la elsendo 15.07.2026. Legas Maciek – 01′ 25″

https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2026/07/w_mj_Modernigo-en-la-varsovia-bestogardeno-antau-gia-100-jarigo_0125.mp3

La plej sekuraj-trankvilaj landoj 2026 laŭ Global Peace Index

barbarinella@gmail.com (Krystyna Grochocka) — Wed, 15 Jul 2026 14:59:57 +0000

Global Peace Index estas unu el la plej gravaj internaciaj rangolistoj taksantaj la pacon en la mondo. La enketado inkuldas 162 ŝtatojn kaj teritoriojn, kiuj reprezentas preskaŭ la tutan mondan populacion. La analizantoj aplikas 23 indicojn, kiuj rilatas al tri ĉefaj sferoj – socia sekureco, la skalo de daŭrantaj konfliktoj kaj grado de militarigo de la lando. Interalie estas pritaksataj la nivelo de la deliktado, nombro de perfortoaktoj, politika stabileco, rilatoj kun najbaroj, militelspezoj kaj engaĝiĝo en militagadoj.
En 2026 la plej sekura kaj trankvila lando evidentiĝis Islando, kiu okupas en ĉi tiu rangolisto la 1-an lokon ekde 2008. Sekvis ĝin Novzelando, Svislando, Slovenio, Irlando kaj Aŭstrio.
La aŭtoroj de la raporto samtempe atentigas, ke la nivelo de paco en la monda skalo senĉese malkreskas kaj la diferencoj inter plej sekuraj-trankvilaj ŝtatoj kaj plej malsekuraj daŭre kreskas.
Pollando en la rangolisto Global Peace Index 2026 okupis la 22-an lokon en la mondo. Ĝi avancis je 23 lokoj, kio estas la plej granda salto en la nunjara raporto.

El la elsendo 15.07.2026. Legas Milada – 02′ 06″

https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2026/07/w_msz_La-plej-sekuraj-trankvilaj-landoj_0206.mp3

E_elsendo el la 10.07.2026

barbarinella@gmail.com (Barbara Pietrzak) — Sat, 11 Jul 2026 15:54:10 +0000

En la 1482-a E_elsendo el la 10.07.2026 ĉe www.pola-retradio.org:

• La ĉefan parton de nia elsendo okupas la sonsceno pri la funebraj solenaĵoj de Przemek Wierzbowski, elstara pola esperantisto, kiuj okazis la 9-an de julio en Bjalistoko, en la loka Funebra Domo kaj sekve en la Farny-tombejo, ID 8207. Ni informas samtempe, ke eblas subteni la familion de Przemek per omaĝaj mondonacoj ĉe la adreso: https://4fund.com/pl/wsnyms.
• En la hodiaŭa kulturkroniko – post elektitaj historiaj datoj ligitaj kun 10.07 – ni informas pri la 38-a festivalo „Sonoj de la Nordo” kaj pri vilaĝo Brzózki, en kiu troviĝas multaj domoj kun surmuraj reproduktaĵoj de bildoj de van Gogh, kaj kie en aŭgusto okazos la 2-a, dediĉita al tiu ĉi fenomeno, festivalo.
• En la E-komunuma segmento ni informas pri la Internacia Tago de Espero la 12-an de julio, lige kun kiu UEA adresis specialan mesaĝon. Plena teksto: uea.org/gk/1309a1. La akompana al la programinformo foto prezentas fragmente la tombon de Przemek Wierzbowski, konata bjalistoka E-aktivulo, antaŭ la oficiala inaŭguro de la sepultaj solenaĵoj ĉe Farny-tombejo; En nia raporto ni uzis fragmentojn de la muzika ornamo de la ceremoni-majstro Lech Jan Mazurek.
• En unuopaj rubrikoj de nia paĝo eblas konsulti la paralele legeblajn kaj aŭdeblajn tekstojn el niaj elsendoj, kio estas tradicio de nia redakcio ekde 2003.
• La elsendo estas aŭdebla en Jutubo ĉe la adreso: https://www.youtube.com/results?q=pola+retradio&sp=CAI%253D. Interalie pere de Jutubo, konforme al individua bezono, eblas rapidigi aŭ malrapidigi la parolritmon de la sondokumentoj; eblas transsalti al ajna serĉata fragmento de la elsendo.